Kompletny przewodnik po perłach - cz.II

W pierwszej części naszego przewodnika uporządkowaliśmy podstawową wiedzę o perłach i biżuterii z nich wykonanej. Przedstawiliśmy cztery najważniejsze gatunki pereł, z którymi mogą się Państwo spotkać w handlu i opowiedzieliśmy o tym co wpływa na ich jakość (piękno) a tym samym na ich ceny. Poruszyliśmy również temat powstawania pereł w naturze oraz ich hodowli.

Wszystkie te zagadnienia składają się na podstawową wiedzę o perłach, której nie znać po prostu nie wypada miłośnikom tych pięknych kamieni. W części drugiej przedstawimy wiedzę o mniej znanych gatunkach pereł, opowiemy o różnych, rzadziej stosowanych metodach hodowli oraz ich efektach. Porozmawiamy też o perłach naturalnych oraz o historii ich połowów. Będzie też coś o badaniu pereł.

Perły Fiji

Rzadkie gatunki pereł hodowanych

Cztery gatunki pereł, które najczęściej spotykamy w biżuterii (mówiliśmy o nich w pierwszej części niniejszego przewodnika) stanowią niemal sto procent tych kamieni, które znajdują się w obrocie. Wciąż mamy jednak ten ułamek procenta pereł, których do żadnego z tych gatunków raczej zaliczyć nie można. Są to przede wszystkim perły o ciemnym ubarwieniu, powszechnie nazywane „czarnymi”. Należą do nich:

Perły Fiji hodowane w małżach Pinctada margaritifera typica
Perły Corteza hodowane w małżach Pteria Sterna i Pinctada mazatlanica

Hodowla tych gatunków prowadzona jest na bardzo niewielką skalę, przez co egzemplarze wysokiej jakości są naprawdę rzadkie.

→ Dowiedz się więcej: [o czarnych perłach hodowanych]

Różne techniki stosowane w hodowli pereł

Skoro rzadkie gatunki pereł hodowanych stanowią tak śladową część oferty rynkowej dlaczego w sklepach możemy znaleźć taką różnorodność form pereł? Odpowiada za to przede wszystkim różnorodność technik stosowanych w hodowli pereł słodkowodnych. W przypadku pereł morskich technika szczepienia jest podobna dla każdego gatunku małża – do gonad mięczaka wprowadzany jest fragment tkanki perłotwórczej oraz jądro, które ma stanowić wzorzec kształtu.

W hodowli pereł słodkowodnych przez dziesięciolecia stosowano technikę bezjądrową: wszczepieniu podlegała wyłącznie tkanka perłotwórcza, którą umieszczano w nacięciach wykonanych w płaszczu małża. Powstająca w ten sposób perła nie miała żadnego wzorca, którego kształt miałaby powielić.

→ Dowiedz się więcej: [o tradycyjnej hodowli pereł słodkowodnych]

Od dawna eksperymentowano z użyciem jąder, jednak z uwagi na inną anatomię mięczaków techniki te nie przynosiły większych sukcesów.

Sytuacja zmieniła się na przełomie XX i XXI wieku, kiedy to na rynku zaczęły pojawiać się perły o różnych formach będące wynikiem eksperymentów z różnymi metodami szczepienia małży.

Czytaj więcej [o nowych technikach hodowli pereł słodkowodnych]

W wyniku prowadzonych badań uzyskano także jądrowe perły o kulistym kształcie:

W 2012 roku na rynku pojawiły się duże perły hodowane w gonadach
→ Czytaj więcej: [o perłach Edison]
W 2018 roku zadebiutowały małe perły hodowane w płaszczu
→ Czytaj więcej: [o nowych perłach słodkowodnych]

Mamy więc obecnie całe spektrum różnorodnych metod hodowli i uzyskiwanych dzięki nim form pereł. W celu usystematyzowania wiedzy będziemy nazywać je typami pereł, w odróżnieniu od gatunków, które determinowane są gatunkiem użytego do hodowli małża. Będziemy więc mówić o gatunku – perły słodkowodne i różnych typach pereł w tym gatunku uzyskiwanych.

Systematyka taka nie jest stosowana powszechnie jednak warto ją sobie przyswoić, gdyż bardzo pomaga w uporządkowaniu wiedzy o perłach.

→ Poznaj [macierzową systematykę pereł]

O perłach, które przestały być perłami

Jest jeszcze jeden bardzo znany typ pereł, które w roku 2020 z grona pereł wykluczono. W owym czasie międzynarodowa organizacja jubilerska CIBJO (która normalizuje terminologię oraz określa dobre praktyki i czyny niedozwolone w handlu biżuterią) sformułowała nową definicję perły, w której pojawił się wymóg powstawania tego kamienia w woreczku perłowym utworzonym w ciele małża. Innymi słowy perła musi być kamieniem „swobodnym”, nie może to być narośl na muszli.

Narośle takie nazywamy blistrami, a hodowane przez człowieka w sposób celowy wykorzystywane były do tworzenia kamieni składanych, które nazywano perłami Mabe. Dziś poprawną nazwą będzie po prostu blister Mabe, choć nazwa „perła Mabe” tak bardzo się upowszechniła, iż mało prawdopodobne jest, że tradycyjne, używane przez ponad 80 lat, nazewnictwo zostanie wyeliminowane szybko, tym bardziej że nowa definicja perły znana jest tylko w wąskim gronie rzeczoznawców. Sprzedawcy biżuterii wciąż oferują „perły” Mabe.

→ Dowiedz się więcej [o hodowli blistrów Mabe].

Perły naturalne – historia połowów.

Metody hodowli pereł opracowano w Japonii na początku XX wieku, a na rynku perły hodowane pojawiły się po I wojnie światowej. Wcześniej przez kilka tysięcy lat perły były skarbem, którego poszukiwano poławiając tysiącami żyjące dziko małże. Wysoka cena pereł naturalnych wynikała właśnie z tego, że samoistne powstanie perły jest niezwykle rzadkie. Poławianie dzikich małży przypominało więc udział w loterii w nadziei na znalezienie pereł o wartości, która wynagrodzi trud poławiacza.

→ Przeczytaj [jak wyglądały połowy pereł naturalnych na Bliskim Wschodzie i w Europie]

Drugim wartościowym towarem, który pozyskiwano w wyniku takich połowów była masa perłowa pokrywająca wnętrze muszli, używana powszechnie do wyrobu guzików i różnego rodzaju ozdób. W zależności od regionu i gatunków bytujących tam małży masa perłowa była podstawowym lub dopiero drugorzędnym celem połowów.

→ Przeczytaj [jak wyglądały połowy pereł naturalnych w Ameryce, Australii i Dalekim Wschodzie]

Niestety żądza zysku doprowadziła do iście rabunkowej eksploatacji łowisk małży i w konsekwencji do znacznego przetrzebienia populacji tych mięczaków. Szczególną rolę odegrało tu wynalezienie sprzętu do nurkowania, pozwalającego poławiaczom na pozostawanie pod wodą przez długi czas. Na przełomie XIX i XX wieku zaczęto wprowadzać różnego rodzaju ograniczenia w połowach. Nawet dziś, w dobie hodowli pereł prawo wielu krajów ogranicza możliwość połowów małży.

→ Dowiedz się więcej: [jak niemal wytrzebiono populację małży]

Dwa wynalazki z przełomu XIX i XX wieku zahamowały rabunkowe połowy małży. Pierwszym było oczywiście wynalezienie metod hodowli pereł. Drugim… wynalezienie pralki, które przyczyniło się do zastąpienia masy perłowej tworzywami sztucznymi w produkcji guzików.

Perły naturalne na długo odeszły w zapomnienie. Dziś znów wracają do łask jako towar rzadki i z tego powodu bardzo luksusowy.

→ Przeczytaj [o historii pereł naturalnych sensu stricto w ostatnim stuleciu]

Biokonkrecje węglanowe

Skoro powstawanie pereł jest pochodną zdolności danego organizmu do tworzenia muszli, logicznym wnioskiem jest stwierdzenie, iż perłę (rozumianą jako kamień powstający w woreczku perłowym) może wytworzyć każdy z muszlowców. Jednakże nie wszystkie z tych organizmów wytwarzają masę perłową – wewnętrzna powierzchnia muszli wielu mięczaków pokryta jest porcelanową masą, która – choć skład chemiczny ma ten sam – to budowę krystaliczną już inną i w żaden sposób perły nie przypomina.

Kamienie tworzone przez te mięczaki nazywamy biokonkrecjami węglowodanowymi. Zaliczamy je do pereł, jednak nie są one perłami sensu stricto, gdyż nie są zbudowane z masy perłowej. Podstawowe różnice w stosunku do pereł to m.in. słabszy, porcelanowy połysk i brak orientu wynikające z innej struktury kryształów węglanu wapnia tworzących kamień. Cenionym efektem optycznym jest za to tzw. „struktura płomieni” widoczna na powierzchni perły.

Do najbardziej znanych biokonkrecji węglowodanowych należą:

Perły Melo – powstają w ciele ślimaka Melo Melo i należą do najrzadszych pereł. Dość często okrągłe, najbardziej cenioną jest barwa żółtopomarańczowa ze strukturą płomieni. Wielkość od kilku do 35mm (!). Na początku XXI wieku pojawiły się doniesienia o opracowano metodę ich hodowli, jednak badania zarzucono w 2006 roku po wyczerpaniu się dotacji rządowej przyznanej na ten cel.

→ Przeczytaj więcej [o perłach Melo]
Perły Conch – wyceniane bardzo wysoko perły powstające w ciele ślimaka Lobatus gigas. Bardzo rzadko okrągłe, znalezienie dopasowanej pary do kolczyków jest ekstremalnie trudne. Najbardziej cenioną jest barwa różowoczerwona ze strukturą płomieni. W 2009 dwójka badaczy z Florida Atlantic University ogłosiła sukces w ich hodowli, jednak po wyczerpaniu przyznanych środków finansowych projekt najprawdopodobniej zarzucono. Sam ślimak podlega ochronie, więc na import tych pereł potrzebne jest zezwolenie Ministerstwa Środowiska.

→ Przeczytaj więcej [o perłach Conch]
Perły Quahog – rodzą je małże Venus mercenaria, perły bardzo małe (egzemplarze powyżej 7mm są uważane za duże, najbardziej ceniona jest barwa liliowo-fioletowa.

→ Przeczytaj więcej [o perłach Quahog]
Perły Scallop – powstają w ciele małży z rodziny Przegrzebkowatych, rzadko mają jednolite ubarwienie, najczęściej na powierzchni widzimy mozaikę barw. Występują w dwóch odmianach: atlantyckiej (jaśniejsze) i pacyficznej (ciemniejsze).

→ Przeczytaj więcej [o perłach Scallop]
Perły Przydaczni – powstają w ciele małży z rodziny Przydaczni, najczęściej białe. Z uwagi na to iż Przydacznie należą do największych małży perły również potrafią osiągać olbrzymie rozmiary. Podobnie jak w przypadku pereł Conch, na import pereł Przydaczni potrzebne jest zezwolenie Ministerstwa Środowiska.

→ Przeczytaj więcej [o perłach Przydaczni]

Metody badania pereł.

Stwierdzenie czy mamy do czynienia z perłą czy też jej imitacją jest bardzo proste i polega na lupowej lub mikroskopowej obserwacji powierzchni badanego przedmiotu. Mikroskop daje nam odpowiedź natychmiast, identyfikacja przy pomocy lupy wymaga natomiast pewnego doświadczenia. Tym czego szukamy jest charakterystyczny wzór tworzony przez kryształy aragonitu (w przypadku perły), lub ślady pigmentu emalii pokrywającej imitację. Amatorskie metody rozpoznawania pereł polegające na ich pocieraniu o zęby, ocenie temperatury czy też upuszczanie na szklaną powierzchnię mają niestety tę wadę, iż nie sprawdzają się w stu procentach.

W wielu przypadkach możemy również powiedzieć o perłach coś więcej obserwując ich barwę, kształt, rozmiary i porównując te parametry z charakterystyką poszczególnych gatunków. Jeśli perły mają otwór i możemy zajrzeć do ich wnętrza, pewne wskazówki może nam dać identyfikacja jądra, lub jego brak. Jednoznaczną identyfikację słodkowodnego lub morskiego pochodzenia umożliwia natomiast badanie zawartości manganu w perle.

Wszystkie te metody dostępne są rzeczoznawcy i w większości przypadków są wystarczające do szczegółowego opisania badanego kamienia. Stwierdzenie niektórych cech perły jest czasem na tyle proste, że poradzi sobie z tym nawet amator.

→ Przeczytaj [co możesz stwierdzić sam]

Bywają jednak przypadki, w których do identyfikacji i opisania perły niezbędna jest pomoc laboratorium. Dotyczy to przede wszystkim rozróżnienia pereł naturalnych i hodowanych w sytuacji braku możliwości stwierdzenia obecności jądra (brak otworu w perle lub po prostu brak jądra).

→ Więcej o tym [co może zbadać laboratorium].

Poprawna terminologia

Na zakończenie naszego przewodnika zwrócimy uwagę na poprawną terminologię opisaną w Księdze Pereł CIBJIO. Wiemy już, iż perła zdefiniowana jest jako kamień szlachetny powstający w woreczku perłowym wewnątrz ciała mięczaka perłorodnego. Warto tu zwrócić uwagę na kilka konsekwencji owej definicji oraz innych zapisów tej księgi:

Skoro perła JEST kamieniem szlachetnym, to nie ma potrzeby dookreślania jej innym słowem {„np. prawdziwa”), aby wskazać, iż nie jest imitacją
Słowo „perła” ZAWSZE określa kamień szlachetny i nie może być użyte do nazywania innych substancji. Nie ma więc sensu pojęcie „sztuczna perła”, powinniśmy mówić o „imitacji perły”.
Słowo „prawdziwa” zarezerwowane zostało dla pereł naturalnych. W 2020 roku CIBJO dopuściło użycie określenia „prawdziwa” dla pereł hodowanych, pod warunkiem, iż jasno określimy, iż perła pochodzi z hodowli (tj. dopuszczalne jest użycie określenia „prawdziwa perła hodowana”). Takie nazywanie pereł hodowanych nie ma jednak większego sensu, gdyż samo pojęcie „perła hodowana” już w sposób jednoznaczny stwierdza, iż nie jest to imitacja.
Niedopuszczalne jest użycie określenia „naturalne” w stosunku do pereł hodowanych, gdyż jest to wprowadzanie w błąd kupujących.
Poprawnym określeniem pereł pochodzących z hodowli będzie słowo „hodowane” (a nie „hodowlane”)

→ Przeczytaj więcej [o poprawnej terminologii w świecie pereł]

Podsumowanie

Jeśli udało Ci się opanować materiał zawarty w obu częściach poradnika (wraz z artykułami w linkach), to masz 90% wiedzy teoretycznej wymaganej od rzeczoznawców. Może warto zatem pomyśleć o odbyciu kursu, na którym powtórzysz teorię i uzupełnisz ją o praktykę?

Jeśli potrzebujesz wyjaśnienia pojęć związanych z perłami, które nie pojawiły się w przewodniku, to proponujemy nasz słowniczek terminologii perłowej.

I zapraszamy do skorzystania z oferty naszego sklepu Gemlord.pl, w którym znajdziesz perły o jakości niedostępnej nigdzie indziej :)

Zaktualizowano: 24-11-2025